وبلاگی برای سومی ها
 

برای دیدن پاسخ فعالیت های درس علوم تجربی (بخش زیست شناسی) به ادامه مطلب بروید.


پاسخ فکر کنید های علوم تجربی سوم راهنمایی (زیست شناسی) 

جدول مقایسه ای ماهیچه ها صفحه113

مثال های مربوط به ماهیچه های اسکلتی ، بسیار گوناگون اند و در مورد قلب محدود به خود آن است. برای ماهیچه های صاف عنبیه چشم ، لوله های حالب (میزنای) ، رگ های خونی ، روده ، معده و رحم را می توان بیان کرد. در میان مثال ها از اسامی معمولی استفاده کنید . مانند ، ماهیچه جلوی بازو به جای ماهیچه دوسر . همچنین از بیان مثال هایی که بچه ها با چگونگی عملکرد آن ها آشنایی ندارند (دیافراگم) خودداری کنید.

تجربه کنید صفحه 115

بحث کنید ماهیچه ها را با تجربه کنید عملی شروع کنید . این فعالیت هیجان انگیز است و توجه دانش آموزان را کاملا جلب می کند . دلیل کوتاه شدن دست ، انقباض ، ماهیچه های آن و دلیل بازگشت به حالت اول رفع انقباض ماهیچه است .

مقایسه کنید صفحه 116

دانش آموزان در بخش انرژی و زندگی خوانده اند که در اهرم نوع اول تکیه گاه بین نیروی محرک و مقاوم قرار دارد . در اهرم نوع دوم نیروی مقاوم بین تکیه گاه و نیروی محرک قرار داشته . در اهرم نوع سوم نیروی محرک بین تکیه گاه و نیروی مقاوم قرار دارد.هدف از این فعالیت بررسی ویژگی های اهرم ها در بدن است:

الف) در این حالت اهرم نوع اول مطرح است .این اهرم اگرچه با تغییر جهت نیرو به ما کمک می کند ، اما طول بازوی مقاوم و محرک نیز مطرح است . مزیت مکانیکی اهرم نوع اول ممکن است بیشتر ، کمتر یا مساوی 1 باشد در این مثال مفصل مهره اطلس گردن با استخوان پس سری (اطلنتوآکسیپیتال) ِِِAtlantooccipitalتکیه گاه بوده و عضلات پشت گردن نیروی محرک را وارد می کند. نیروی مقاوم وزن سر است . حرکت اهرم سر را با عقب خم می کند .

ب) در اهرم نوع دوم ، مزیت مکانیکی ، بیش از 1 است . این حالت در بدن معمول نبوده و بسیار کم است . بهترین مثال آن بلند شدن بر روی پنجه ی پاهاست . مفصل استخوان کف پا و انگشتان)متاتارسوفلنجیال) تکیه گاه بوده ماهیچه های پشت ساق پا نیروی محرک را وارد کرده ، وزن بدن نیروی مقاوم است.

 نکته قابل توجه در این حرکت آن است که ، باری این عمل ماهیچه های پشت پا که با قدرت زیاد انجام می شود ، ماهیچه های متقابلی که به همان اندازه نیرو وارد کنند وجود نداشته و بازگشت به حالت اولیه در اثر نیروی جاذبه انجام می شود.

ج) این حالت که مربوط به اهرم نوع سوم است ، در بدن رایج است در این نوع اهرم ، مزیت مکانیکی همیشه کمتر از 1 بوده و مسافت و سرعت اثر نیرو افزایش می یابد . در این مثال مفصل آرنج ، تکیه گاه بوده ، ماهیچه جلوی بازو نیروی محرک را وارد کرده ، ساعد دست بازوی مقاوم است . در این حالت کمی انقباض ماهیچه می تواند دست را به مقدار زیادی جا بجا کند.

در این نوع اهرم ، ماهیچه ها می تواند به نزدیکی مفصل متصل بوده و با انقباض کم حرکات سریع و زیادی را اجرا نماید.به همین دلیل ما می توانیم به سرعت بدویم یا چیزی را پرتاب کنیم .مقدار بازوی مقاوم و محرک د ر اهرم نوع سوم با سرعت و مسافت اثر نیرو و نیز میزان نیروی مقاوم مرتبط است . رایج بودن این نوع اهرم و کم بودن اهرم نوع دوم در ماهیچه ها و استخوان های ما نشان می دهد ساختار بدن ما سرعت را به قدرت تر جیح می دهد.توانایی برداشتن گام های بلند تر باعث پیمودن مسیر های طولانی در زمان کوتاه تر می شود.

فکرکنید صفحه 117

برای آن که کار هماهنگی ایجاد شود ، وجود سه شرط لازم است:

الف)یک قسمت یا قسمت هایی از بدن جاندار باید هماهنگ کننده باشد .

ب) اطلاعاتی از قسمت های مختلف بدن جاندار یا محیط اش به قسمت هماهنگ کننده برسد.

ج) اطلاعاتی از قسمت هماهنگ کننده به قسمت های دیگر بدن جاندار برسد .          

 در دستگاه عصبی، احساس کردن به معنی دریافت حس از طریق محرک هایی مثل نور ، صدا و لمس که گیرنده های مربوطه را تحریک کرده اند ، می باشد. تصمیم گیری به معنی هماهنگی و تفسیر علایم حسی و تنظیم پاسخ ها در مراکز فرهنگی بوده و عمل کردن پاسخ حرکتی است که در پی ارسال علایم از مرکز هماهنگ کننده به سلول های عمل کننده صورت می گیرد . مثال های مختلفی درباره هماهنگی می توان مطرح کرد : (1) وقتی لقمه ای غذا در دهان قرار می گیرد حرکت منظم آرواره ها و دهان و زبان موجب جویده شدن غذا می گردد. سپس حرکات منظم زبان و ماهیچه های حلق سبب بلع لقمه جویده شده می گردند. در همین هنگام ترشحات غدد بزاقی و شیره معده افزایش می یابد. در انجام این فعالیت ها بخش های مختلفی مؤثرند : کمک گیرنده هایی (مکانیکی و چشایی) که وجود غذا در نقاط مختلف دهان حس می کنند. گروهی از اعصاب این خبر را به مرکز تنظیم کننده (در مغز) می برند. گروه دیگری از اعصاب از این مراکز دستور های به عضله ها و غذه های ویژه ی گوارشی می برند.

2) )گربه ای که در حال استراحت است . بوی گوشت را استشمام می کند، از جای برخاسته و پس از بو کردن فضای اطراف خود ، مسیر بو پیدا کرده و به طرف منشاء آن حرکت می کند. در این مورد نیز بوی گوشت موجب تحریک گیرنده های بویایی شده و پس از اطلاع مراکز هماهنگی (مغز و نخاع) از طریق راههای عصبی فرمان های لازم در مورد نوع حرکت و رفتار جانور صادر می شود .

(3) برای آنکه جسمی را در دست بگیریم ، اتفاقات متعددی رخ می دهد : ابتدا اطلاعاتی در باره ی محل این جسم و وضعیت آن از چشم ها از طریق راه های مربوطه)اعصاب) به مراکز هماهنگی برود و پس از تجزیه و تحلیل آنها و ارتباط باسایر بخش های مرکز هماهنگ کننده مسئول کنترل فعالیت ماهیچه ها دستور لازم به ماهیچه ی دست ارسال شود. در اثر این دستور ماهیچه های انگشتان دست به گونه ای منقبض می شوند که با اندازه ، وزن و شکل جسم مورد نظر متناسب باشد مچ دست ، آرنج و شانه نیز به صورت هماهنگ حرکت می کنند تا دست باز شده و جسم را بگیرد . از طرف دیگر چون مرکز ثقل بدن هنگام حرکت و باز شدن دست ، جابه جا می شود ، الگوی انقباض بسیاری از ماهیچه های دیگر بدن باید پیوسته تنظیم شود تا وضعیت قائم بدن محفوظ بماند .

مقایسه کنید صفحه 120

- در مرکز تلفن بخشی از کارها مثل برقراری ارتباط بین مشترکین به صورت خودکار انجام می شود. در دستگاه عصبی هم بعضی از اعمال به صورت غیر ارادی و بدون تصمیم گیری انجام می شود. وقتی یک سلول چیزی را حس می کند که لازم است در واکنش به آن سلول دیگری به سرعت کار خاصی را انجام دهد.نورون هایی که پیام حس را به مرکز عصبی می برند و آن ها که دستور انجام کار را باز می گردانند مثل سیم های تلفن مشترکین هستند که توسط مرکز تلفن به یکدیگر مرتبط می شوند.

در مرکز تلفن ارتباط با داخل و خارج کشور می تواند برقرار شود . در مرکز عصبی نیز به محرک های درونی(اتفاقات داخل بدن ) و خارجی واکنش نشان داده می شود. در مرکز عصبی برخی اعمال به صورت ارادی صورت گرفته و درباره انجام آن ها تصمیم گیری می شود . در مرکز تلفن نیز برخی کارها ، با درخواست مشترکین تلفن انجام می شود مثل راه اندازی سرویس های ویژه تلفنی (انتظار مکالمه ، انتقال مکالمه...(

- چنانچه بخواهند تلفن یک خانه را به همه تلفن هایی که می خواهند با آن ارتباط داشته باشند متصل کنند باید به تعداد تلفن ها ، رشته سیم هایی به آن خانه متصل شود. برای هرخانه دیگر نیز همین وضعیت وجود دارد . در این حالت شبکه ای عظیم و پیچیده ای از سیم کشی مورد نیاز است . برای برقراری ارتباط با هر شماره ی تازه ای باید سیم کشی جدیدی انجام شود. رفع اشکالات احتمالی در چنین شبکه ای بسیار تفاوت های بسیاری بین مرکز عصبی و مرکز تلفن وجود دارد ، مثلا : تعداد مراکز عصبی (مغز و نخاع)، وجود تصمیم گیری برای ارائه ی پاسخ و برقراری ارتباط در مرکز عصبی ، تنوع پاسخ در برابر محرک های مختلف ، جدا بودن مسیر رفت و برگشت پیام عصبی ، برقراری ارتباط بین چندین نقطه (در مقابل مکالمه ی سه نفره ی مرکز تلفن)

فکر کنید صفحه 122

- باریک و دراز بودن سلول ، داشتن دنباله های سیتوپلاسمی ، داشتن قابلیت تحریک پذیری ، هدایت و انتقال پیام عصبی.

- دندریت ها گیرنده های نورون ها هستند که تحریک وارده را به صورت پیام عصبی به جسم سلولی منتقل می کنند و آن آکسون پیام عصبی را از جسم سلولی تا انتهای خود هدایت می کند.

- ماهیت آن تقریبا الکتریکی است. جانوران موجوداتی متحرک اند و نوع زندگی آن ها ایجاب می کند که جاندار بتواند خیلی سریع نسبت به تغییرات محیط خود پاسخ دهد .

- وجود ارتباط یک طرفه موجب می شود که حرکت پیام عصبی در شبکه های عصبی با نظم ویژه ای صورت گرفته و تنظیم عصبی به خوبی ممکن گردد. عدم تداخل پیام ها و امکان ارسال همزمان پیام های حسی و حرکتی از مزایای این وضعیت هستند .

فکر کنید صفحه 123

- عقب کشیدن دست : محرک (سوزن )پاسخ( دور شدن از سوزن) منظور (جلو گیری از آسیب دست)

- ترشح بزاق: محرک (مشاهده غذا)پاسخ (تحریک غدد بزاقی)منظور (شروع عمل هضم یا گوارش)

- پلک زدن:محرک(حرکت جسم خارجی به طرف چشم)پاسخ( بستن چشم)منظور(محافظت از چشم )

- ریزش اشک:محرک (گردو غبار )پاسخ (شستشوی چشم)منظور (خروج گرد وغبار  چشم)

- عطسه: محرک( ذرات معطر و تند)پاسخ(خروج هوا از بینی)منظور(دورکردن ذرات معطر وتند از بینی(

- سرفه: محرک(ذرات غذا)پاسخ ( خروج هوا از نای و دهان )منظور (عدم ورود غذا به نای(

- تغییر قطرمردمک چشم :محرک(نور زیاد)پاسخ(تنگ شدن مردمک چشم)منظور(کاهش میزان ورود نور (

- خمیازه:محرک (کاهش اکسیژن)پاسخ (باز شدن دستگاه تنفس فوقانی به مقدار زیاد )منظور (دریافت مقدار زیاد اکسیژن)

 

- پرش زانو : محرک (ضربه ی سریع به زیر زانو)پاسخ(حرکت ساق پا به بالا )منظور( دور شدن از ضربه)

باید توجه داشت که معمولا در ستون پاسخ مفهوم نوع انعکاس نوشته می شود.

در اینجا یک عمل انعکاسی رخ داده است که عقب کشیدن دست در هنگام برخورد با یک جسم داغ می باشد . در این انعکاس ،   محرک ، درد است که پس از برخورد یک جسم داغ با پوست ایجاد می شود . این درد راگیرنده های درد دردست احساس می کنند.  این گیرنده ها ، پیام را به نورون های حسی که پیام ها را به نخاع منتقل می کنند ، انتقال می دهند. در نخاع ، این پیام ها به  نورون های رابط داده می شوند و نورون های رابط ، آن ها را به نورون های حرکتی منتقل می کنند ماهیچه ها منقبض می شوند و دست را از محل درد به عقب می کشانند . ماهیچه هایی که به محرک پاسخ داده اند ، پاسخ دهنده نام دارند.

- زیرا جهت حرکت پیام عصبی در نورون ها یک طرفه است .

- عمل انعکاسی در حداقل زمان ممکن انجام می شود .

- بسیاری از اعمال انعکاسی به صورت ذاتی و از بدو تولد وجود دارد ، ولی برخی از انعکاس ها مثل انعکاس های شرطی (مانند ترشح بزاق هنگام مشاهده یک میوه ترش) نوعی یاد گیری بوده و اکتسابی هستند .

بلی ، مثل تغییر قطر مردمک چشم گربه ، مکیدن شیر توسط گوساله ی تازه متولد شده.

مقایسه کنید صفحه 124

در برقراری ارتباط به وسیله تلفن ، مخاطب ، یک فرد خاص است . چنین ارتباطی بسیار سریع برقرار می شود گاهی از اوقات به کمک سرویس های ویژه تلفنی ، ممکن است هم زمان چند نفر با هم در باره موضوع یکسانی صحبت کنند . این افراد می توانند نظرات مختلفی را درباره آن موضوع داشته و نقش های متفاوتی در بحث تلفنی ایفا کنند . در ارتباط عصبی ، پیام ها به سرعت منتقل شده و به اندام مورد نظر می رسند .گاهی نیز ممکن است برای یک اتفاق چند پیام عصبی در همان رابطه به اندام های مختلفی برسد و هرکدام از آن ها در همان ارتباط کار خاصی را انجام دهند ، که با دیگری متفاوت باشد.

هنگامی که روزنامه ها توزیع می شوند . امکان تهیه و استفاده از آن ها برای همه وجود دارد. یعنی مخاطب روزنامه ، عام است . اما فقط بعضی از افراد آن را می خرند . هر فرد نیز در روزنامه به دنبال مطلب یا مطالب خاصی است.گاهی نیزممکن است یک نفر چند موضوع مختلف را پیگیری نماید . وقتی هورمون ها ترشح می شوند ، وارد جریان خون شده و از کنار سلول های بدن می گذرند. اما فقط برخی از سلول ها نسبت به آن حساس بوده و از هورمون تاثیر می پذیرند . ممکن است یک هورمون روی چند سلول مختلف اثر کند یا اینکه یک سلول به چند هورمون گوناگون حساس باشند.

 

مقایسه کنید صفحه 126

نوع پیام دستگاه هورمونی شیمیایی بوده و مسیر انتقال پیام عصبی ، اعصاب است.

سرعت نسبی پاسخ در دستگاه هورمونی کم است ، در حالی که سرعت پاسخ در دستگاه عصبی زیاد است . دوام پاسخ در دستگاه هورمونی زیاد است.

فکر کنید صفحه 126

به دلیل ماهیت پیام عصبی که درحقیقت به صورت پالس های کوتاه الکتریکی ارسال میشود، تاثیر لحظه ای دارد و برای اثرات طولانی تر باید تحریک آن تداوم داشته باشد که این وضعیت نیز محدودیت هایی دارد . هورمون ها مواد شیمیایی هستند که پس از ترشح ،حضورشان تداوم بیشتری داشته و تاثیر تنظیمی وکنترل کننده ی آنها تا مدت طولانی تری حفظ می شود .

تفسیر کنید صفحه 127

- در نوزادان مصرف پروتئین نسبت به وزن بدنشان بیشتر از کودکان دبستانی است ،یعنی یک نوزاد به ازای هر کیلو گرم از وزن بدن خود پروتئین بیشتری نسبت به یک کودک دبستانی مصرف می کند ،ولی چون وزن کودک دبستانی بیشتر است ،مقدار کلی مصرف پروتئین اونیز بیشتر است .

خیر ،زیرا چنین سلولی که دچار تورم(آماس-تورژسانس)می شود ،با از دست دادن آب به حالت قبلی باز می کردد.

بحث کنید صفحه128

خانه های جدول به ترتیب از بالا به پایین عبارتند از :بلوغ جنسی –بلوغ جسمی-بلوغ روانی-بلوغ اقتصادی و اجتماعی –بلوغ شرعی.

در باره تغییرات جنسی بحث خود ررا این گونه مطرح کنید

در دوره نوجوانی ،علاوه بر تغییرات وزن و قد ،تفاوت های دیگری هم در دختر ها و پسر ها ایجاد می شود .هورمون های جدیدی که هورمون های جنسی هستند ،در خون ترشح می شوند و این مواد شیمیایی سبب بروز تغییراتی در سراسر بدن می شوند .مثلا تارهای صوتی در حنجره پسر ها رشد بیشتری کرده و صدایشان بم تر می شود .آنها برای مدتی نمی دانند که هنگام حرف زدن صدایشان چگونه است و از این نظر ممکن است در کلاس یا مقابل دیگران دچار ناراحتی مختصری شوند . همچنین در نقاط مختلف بدن ،مثل زیر بغل یا صورت پسر ها موها رشد بیشتری می کنند.در دختر ها رشد سینه ها ،جمع شدن چربی در زیر پوست ،رشد سریع استخوان ها به ویژه بزرگ شدن استخوان های لگن سبب عوض شدن وضع ظاهری بدن می شود.

فکر کنید صفحه 130

عوامل مؤثر در بلوغ شامل زمینه های مختلفی است :

(عوامل ارثی (وضعیت جسمانی و استخوانبندی ، زمینه های ژنتیکی خانوادگی ، جنسیت - وضعیت جغرافیایی آب و هوا ، عوامل عصبی و روانی ، عملکرد دستگاه هورمونی ، نوع تغذیه ، عوامل فرهنگی .

وضعیت شجره نامه ی خانوادگی از نظر سن بالغ شدن قابل توجه است. معمولا افراد کوتاه قد زودتر از افراد بلند قد بالغ می شوند. در مناطق سرد سیر معمولا بلوغ قدری دیرتر واقع می شود . بیماری های مزمن ، سوءتغذیه و حوادث ناگوار و تلخ در تاثیر بلوغ مؤثراند . بهبود شرایط زندگی ، ارتقاء کیفیت تغذیه و بهداشت در دهه های آخر قرن بیستم باعث کاهش سن بلوغ در جوامع غربی شده است .

بحث کنید صفحه 131

هدف از این بحث کنید ارائه پاسخ های از قبل پیش بینی شده برای پرسش های آن نیست بلکه هدف طرح سؤال هایی است که به بحث شما در زمینه ی تغییرات عاطفی کمک کرده و فرصت مناسبی را برای نتیجه گیری ایجاد نماید .

- ارزش یابی از نتایج تصمیم گیری ها ، میزان آیندا نگری بر آن ها ، وضعیت کار آمدی و میزان صحت تصمیم ها و درصد موفقیت آن ها را نشان داده و امکان بررسی عوامل پیروزی و شکست را فراهم می آورد .

- این پرسش زمینه ی مناسبی برای بررسی ارتباط نوجوان و خانواده در دوران بلوغ است . فقط به نکاتی مثل تجربه بزرگ ترها و جامع نگری آن ها بسنده نکنید.

- این پرسش نیز یک مثال علمی و عملی در جهت بررسی تصمیم گیری نوجوان است . از این سؤال برای نتیجه گیری بحث های کلاسی نیز می توان استفاده کرد. بررسی علاقه فردی ، عناوین درسی هر رشته ، امکان ادامه تحصیل ، کاربرد های هر رشته تحصیلی و زمینه های کاری برای ادامه تحصیل می تواند مورد توجه قرار گیرد. برای شغل نیز نوع علاقه ، میزان توان مندی ، شرایط عمومی هر کار ، نوع محیط کار ، چگونگی ارتقاء شغلی ، بر آوردن انتظارات اقتصادی می تواند در نظر گرفته شود. به هر حال مطالعه کافی و دقیق ، اصول مذهبی ، ارزش های خانوادگی و افکارو احساسات و علایق فردی در تصمیم گیری ها مؤثراند.

بحث کنید صفحه132

اهمیت این قسمت نیز در بحث و گفت و گوی کلاسی است که باعث تعامل دانش آموزان در جهت رسیدن به نتیجه کامل تر و بهتر   می گردد .

- سه مورد اول نوعی دلیل تراشی و مورد آخر نوعی جایگزینی است.

- واکنش های دفاعی ، شیوه هایی هستند که بدون رویارویی به یک مساله ، آدمی را در برابر اضطراب ناشی از آن محافظت می کنند. گرچه ممکن است در همه آن ها نوعی خود فریبی احساس شود ، اما در حقیقت مشکلات و محرومیت های درونی و بیرونی همواره شخصیت (خود) انسان را تهدید می کنند و این واکنش ها به منظور جلوگیری از تحقیر و در هم پاشیدگی این شخصیت و فراهم کردن شرایط تقویت و ترقی روحی ایجاد شده اند . واکنش های دفاعی در برخی از موارد به نتایج مثبتی منتهی می شوند و این در صورتی است که برای ناچیز جلوه دادن شکست ها در وجود انسان و حمایت در مقابل نگرانی ها و بروز احساس ارزش و کفایت استفاده می شود. اما افراط در به کارگیری این واکنش ها که برای حفظ تمامیت شخص به وجود آمده اند ، خود موجب اختلال شخصیت می گردند.

بحث کنید صفحه 135

- نتیجه کلیدی فعالیت های غیر تولید مثلی که یک جاندار انجام می دهد، نگه داری و بقای فرد است اما فعالیت های تولید مثلی در جهت بقای فرد عمل نمی کنند ، بلکه در راه بقای نسل آن جاندار یا در حقیقت در جهت بقای گونه ای عمل می کنند که جاندار عضوی از آن است .

- بقای نسل هر جاندار به عوامل دیگری مانند عوامل ارثی و محیطی نیز مربوط است . توانایی مقاومت در برابر بیماری ها ، شکار شدن ، عوامل محیطی مثل آب و هوا ، بلایای طبیعی مثل سیل و زلزله و آتشفشان از جمله مثال های مربوط به عوامل ارثی و محیطی هستند .

- خیر ، اگر محیطی که جاندار در آن زندگی می کند ، همیشه ثابت و بدون تغییر باقی می ماند ، هیچ مشکلی پیش نمی آمد ، ولی حقیقت این است که عوامل محیطی مثل دما ، مواد غذایی ، فشار و نظایر آن ها به طور دائم در حال تغییراند. از آن جا که میزان مقاومت و مقدار سازش پذیری هر فرد نسبت به تغییرات محیط زیستش محدود است ، اگر همه جانداران یک گونه کاملا مانند هم بوده و خصوصیات ساختمانی و حیاتی یکسان داشته باشند و شرایط محیطی آنها به گونه ای عوض شود که برای آنها مضر باشد ، همه نسل آن جاندار از بین خواهند رفت . بنابراین ، بقای نسل هر جاندار ایجاب می کند که میان افراد یک گونه تنوع کافی وجود داشته باشد تا در صورت تغییر شرایط محیطی و مرگ اجتناب ناپذیر برخی از افراد گونه ، عده ی دیگری که باشرایط جدید سازگاری دارند ، باقی بمانند و نسل آن جاندار منقرض نشود افزایش تعداد در تولید مثل غیر جنسی تامین می شود ولی در تولید مثل جنسی علاوه بر آن افزایش تنوع نیز حاصل می گردد.

آزمایش کنید صفحه 136

هیدر که جاندار کوچکی از کیسه تنان است و نیز بسیاری از اسفنج ها به روش جوانه زدن تولید مثل می کنند. هیدر که در آب های شیرین به سر می برد توانایی تولید مثل جنسی را دارد. این جانور هنگام تولید مثل غیر جنسی ، گروهی از سلول هایش تقسیم شده ، جوانه ای ایجاد می کنند جوانه رشد کرده و بازوهایی مثل هیدر اولی پیدا می کند هیدر جوان ممکن است از هیدر مادر جدا شده یا متصل به آن باقی بماند .

جمع آوری اطلاعات صفحه 136

بعضی از گیاهان مانند شمعدانی و سیب زمینی به ندرت دانه تولید می کنند . گیاهان دیگری نیز هستند که با کندی بسیار دانه به وجود می آورند و دانه هایی که تولید می کنند ، ممکن است به خوبی جوانه نزند. معمولا چنین گیاهانی را از طریق تولید مثل غیر جنسی تکثیر می کنند . تولید مثل رویشی به صورت طبیعی و مصنوعی به روش های مختلفی ایجاد می شود . ساقه های زیر زمینی و ساقه های خزنده از روش های طبیعی و قلمه زدن ، پیوند زدن ، خوابانیدن و جدا کردن از روش های مصنوعی به شمار   می آیند.

- بر روی ساقه های زیر زمینی ، جوانه هایی وجود دارد که از رشد آن ها ساقه های هوایی جدید تولید می شود. (اختر – زنبق – ریواس – مهر سلیمان – نی خیزران)

- ساقه های خزنده که روی خاک گسترده می شوند ، از محل گره های خود ریشه تولید کرده و سپس ساقه برگ به وجود می آورند. (توت فرنگی – تمشک)

- قلمه زدن شامل تهیه قطعه ای از گیاه است که وقتی در خاک قرار گیرد می تواند ریشه های نابجا تولید کرده و از رشد جوانه های آن اندام های مختلف گیاه پدید آید. (ساقه در شمعدانی – برگ در بگونیا)

- در پیوند زدن یک جوانه یا شاخه حامل جوانه را به گیاه مناسب دیگری متصل و مرتبط می کنند . از پیوند زدن برای تکثیر و نیز تهیه محصولات مناسب تر استفاده می شود .

- خوابانیدن صورت دیگری از قلمه زدن است بااین تفاوت که شاخه تاتشکیل ریشه نابجا به گیاه مادر متصل باقی می ماند. (خرزهره – ماگنولیا – رازقی)

- در جدا کردن ، انبوهی از گیاه را که دارای ریشه و ساقه زیاد یا دارای ریشه و جوانه ای زیادی بوده و همگی از یک گیاه به وجود آمده اند ، از یک دیگر جدا نموده و به طور جداگانه آن ها را کشت می دهند. (کوکب – گل صد تومانی )

آزمایش کنید صفحه 137

کپک نان و کپک روی میوه هایی مثل مرکبات در گره های مختلفی از قارچ ها قرار دارند . آنها از نظر شکل ظاهری ، نحوه زندگی و تولید مثل و نیز شکل هاگدان و هاگ های خود متفاوت اند. کپک های کپک نان درون هاگ دان کروی شکلی قرار دارند ولی هاگهای کپک مرکبات مانند دانه های تسبیح در انتهای رشته های ویژه ی باریکی در کنار هم جای گرفته اند.

مشاهده کنید صفحه 139

- گل ها با توجه به اینکه به کدام از نهان دانه گان تعلق داشته باشند ، گرده افشانی آن ها چگونه انجام شودیا ویژگی های دیگری از این قبیل ، در شکل ظاهری ، تعداد اجزای بخش های مختلف گل ، داشتن یا نداشتن برخی از اجزا و نظایر آنها متفاوت اند. برخی از این تفاوت ها حتی در یک گونه گل هم دیده می شوند.

- ترتیب و آرایش قرار گرفتن تخمک درون تخم دان که به آن جفت بندی می گویند ، در گل های مختلف ، متفاوت است .

- دیواره خارجی دانه های گرده دارای تزئینات و سوراخ های متعدد است. برجستگی ها وفرورفتگی های سطحی که تزئینات دیواره خارجی را می سازند در شناسایی دانه های گرده و نیز جابه جایی آن ها مؤثراند. سوراخ های این دیواره برای رویش لوله ی گرده استفاده می شوند.

 

بحث کنید صفحه 139

در گل های نر – ماده ، گامت های نر و ماده متعلق به یک گیاه هستند . بنابراین دانه هایی که به وجود می آیند ، معمولا بسیار شبیه گیاه اولیه هستند در این حالت تکثیر گیاه ساده تر و سریع تر صورت می گیرد ، اما تنوع میان گیاهان جدید بسیار کم بوده و شباهت آنها به یکدیگر بسیار زیاد است . البته چون تولید مثل آن ها به روش جنسی صورت می گیرد ، امکان گوناگونی بین گیاهان جدید و نیز گیاهان جدید با گیاه اولیه بیشتر از تولید مثل غیر جنسی است.

- وقتی گل های نرو ماده روی شاخه های مختلف یک گیاه باشند باز هم گامت های نرو ماده متعلق به یک گیاه هستند ، ولی چون گل ها از هم دوراند ، بنابراین امکان قرار گرفتن دانه های گرده گل دیگری از همان نوع و متعلق به گیاه دیگر بر روی کلاله ی مادگی آن وجود دارد. در این حالت امکان تنوع در این دانه ها و گیاهان حاصل بیشتر می شود .

- هنگامی که گل های نر و ماده بر روی گیاهان مختلفی از یک نوع (پایه های متفاوت ) قرار داشته باشند. امکان گرده افشانی با گرده های مختلف بیشتر شده و بر اثر لقاح بین نمونه های مختلف از یک گیاه ، گیاهان جدید تنوع بیشتری پیدا می کنند.

آزمایش کنید صفحه 141

هسته ی رویشی لوله ی گرده باعث ایجاد این لوله و خروج آن از سوراخ های سطحی پوسته ی بیرونی دانه ی گرده می شود. درون این لوله 2 گامت نر از تقسیم هسته زایشی دانه گرده به وجود می آیند. این عمل وقتی دانه گرده روی کلاله مادگی قرار می گیرد رخ می دهد. لوله گرده ، در کلاله نفوذ کرده وارد خامه شده و پس از عبور از آن به تخمک می رسد.

بحث کنید صفحه 143

- تعداد گامت ها باید زیاد باشد تا امکان برخورد مؤثر و انجام لقاح افزایش یافته و تخم های زیادی تولید شودتا برخی از آن ها که از شرایط نامساعد محیطی در امان می مانند ، بتوانند رشد کنند. از طرف دیگر گامت های نر و ماده باید همزمان تولید و رها شوند تا لقاح انجام شود. پوسته خارجی چنین گامت هایی به ویژه گامت های ماده که بعدا مسئولیت حفاظت از جنین را نیز بر عهده دارد باید محکم باشد .

- زیرا امکان برخورد مؤثر گامت ها و انجام گامت ها کمتر است. امکان رشد تخم ها و تبدیل آن ها به جانداران بالغ به دلیل تاثیر عوامل محیطی مثل شکار شدن کمتر است. از طرف دیگر تولید تعداد زیادی گامت که هرکدام باید دارای اندوخته غذایی باشند و این در گامت های ماده اهمیت بیشتری دارد.

- تولید و تهیه ذخیره غذایی کافی برای هریک از گامت ها و به ویژه تخمک ها که اندوخته آن ها باید برای رشد جنین کافی باشد موجب صرف انرژی زیاد شده و نیاز به مقدار زیادی ماده اولیه دارد .

- امکان لقاح بیشتر شده و شرایط لازم برای تغذیه ، حفاظت و رفع سایر نیازهای طبیعی جنین در مراحل اولیه رشد بهتر فراهم می شود. ضمن اینکه در جانورانی که تخم گذار نیستند ، نیازی به وجود اندوخته غذایی زیاد در گامت ماده نیست چون جنین از نظر تغذیه مستقل نبوده به مادر وابسته است البته در تخم گذارانی که لقاح خارجی دارند نیز احتیاجی به تعداد زیادی گامت ماده وجود ندارد.

- زیرا عمر گامت ها و مدت زمانی که امکان لقاح وجود دارد ، کوتاه است و از طرف دیگر تعداد گامت ماده به خاطر لزوم زیاد بودن اندوخته غذایی کمتر است. بنابر این وقتی تعداد گامت های نر زیاد باشد ، احتمال لقاح و ایجاد تخم افزایش می یابد.

فکر کنید صفحه144

- زیرا در جانوران تخم گذار ، جنین از نظر تغذیه مستقل از مادر است . بنابر این باید نیازهای غذایی او باید در گامت ماده فراهم باشد تا در ضمن رشد از آن ها استفاده کند.

- حفاظت از جنین بهتر انجام شده دمای مناسب ، غذای کافی و رطوبت مناسب به راحتی تامین شده و تبادل گازهای تنفسی و مواد زاید ساده تر صورت می گیرد.

بحث کنید صفحه 147

- مزایای استفاده از کود های شیمیایی :

می توان به کمک آزمایش خاک فقط ماده مورد نیاز را به خاک افزود و مقدار سایر مواد خاک را تغییر نداد. از طرف دیگر می توان هرمقدار کود شیمیایی را به سهولت و سرعت تهیه و استفاده کرد.

- معایب استفاده از کود های شیمیایی:

آلودگی ناشی از کاربرد نامناسب و خارج از اندازه لازم کود های شیمیایی از طریق تغییر خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی خاک صورت می گیرد که عمدتا شامل این موارد است:

تغییر غلظت املاح خاک ، تغییر میزان اسیدیته ی خاک و تغییر در مقدار عناصری که باید به میزان کمی در خاک وجود داشته باشند ، آلودگی آب ، اختلال در زندگی گیاهان و جانوران (در اثر استفاده بیش از حد)

- مزایای استفاده از کود های طبیعی :

بازگشت طبیعی موادی که روزی در ایجاد پیکر گیاهان استفاده شده است ، زیاد بودن ظرفیت پذیرش خاک برای کود های طبیعی.

- تجزیه و تخریب بخشی از کود به وسیله فعالیت های میکروبی

– انجام واکنش بین مواد معدنی این کود ها با خاک به صورت مستقل از فعالیت های میکروبی.

- معایب استفاده از کود های طبیعی :

آلودگی خاک ناشی از آلودگی هایی که در پیکر جانداران مولد کود وجود داشته (اعم از آلودگی های میکروبی و انگلی یا عناصری که در بدن آن ها در اثر آلودگی های محیطی ذخیره شده و افزوده شدن آنها به خاک مضر است). آلودگی آب های سطحی و زیر زمینی ناشی از انتشار سطحی آب ها و شسته شدن از خاک و پخش شدن آن ها در محیط به ویژه در مناطق مرطوب، آلودگی هوا ناشی از پراکنده شدن ذرات کود طبیعی در هوا ، شیوع بیماری های مختلف به وسیله میکروب های موجود در کود طبیعی.

- به کار گیری همزمان کود های طبیعی و شیمیایی نتیجه بهتری نسبت به استفاده از کودهای شیمیایی دارد. کودهای طبیعی علاوه بر این که خود دارای مقداری از عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان هستند ، در بهسازی فعالیت های میکروبی خاک و جذب بیشتر عناصر غذایی موجود در کودهای شیمیایی به وسیله گیاهان مؤثراند.

فعالیت خارج از کلاس صفحه 149

- در طبیعت ، موجودات زنده (تولید کننده ها، مصرف کننده ها و تجزیه کننده ها ) با محیط غیر زنده روابط متقابلی دارند. عوامل غیر زنده ( دما،آب،نور،گاز،مواد شیمیایی و ...) بر روی زندگی موجودات زنده مؤثراند.آلودگی ، یا سالم ماندن عوامل غیر زنده اهمیت فراوانی در حفظ محیط زیست دارد.

- تغییر در محیط های طبیعی (ایجاد مزارع و دریاچه های مصنوعی)ایجاد محیط های مصنوعی (شهرها) استفاده از آفت کش ها ، پرورش برخی از گیاهان و حیوانات خاص ، استفاده بی رویه از منابع طبیعی، افزایش جمعیت ، گسترش آلودگی های محیطی ، از جمله تاثیراتی هستند که در اثر فعالیت های انسان در طبیعت ایجاد شده اند.

مشاهده کنید صفحه 150

اگر نمونه برداری از جاهای مختلفی که میزان آلودگی آنها با یکدیگر متفاوت است انجام شده باشد ، مقدار ذرات درشت یا ذره بینی که روی کاغذ ها قرار گرفته اند متفاوت بوده و می تواند شاخص ساده ای برای میزان آلودگی هوا باشد.

با این روش آلودگی های گازی هوا را نمی توان بررسی کرد ، ولی ذرات معلق (particulates) را می توان مشاهده نمود. ذرات معلق ، شامل ذارت زنده یا قابل زیست (vilable-capable of livinig) و ذرات غیر زنده یا غیر قابل زیست (noviable) می شود. از گروه اول باکتری ها ، جلبک ها ، قارچ ها و هاگ جانداران مختلف و گروه های گیاهان را می توان نام برد. گروه دوم شامل ذرات ترکیب های آلی ، فلزات ، گرد و غبار ، دود سیگار و اتومبیل و نیز قطره های کوچک مایعات مختلف است.

فکرکنید صفحه 151

بیشتر چیزهایی که دور ریخته می شوند می توانند دوباره مورد استفاده قرار گیرند ، البته شاید نه به آن شکلی که دور ریخته شده اند. در طی فرآیند بازیافت به روش های ویژه ای زباله ها را به چیزهای سودمند تبدیل می کنند. بین استفاده مجدد و بازیافت تفاوت کوچکی وجود دارد وقتی یک بطری شیر یا نوشابه شسته شده و دوباره پر می شود ، استفاده مجدد صورت گرفته است . ولی اگر این بطری ها ترک برداشته باشد ، آن ها را دوباره ذوب کرده و شیشه دیگری را می سازند. این عمل نوعی بازیافت است. به هرحال در هر دومورد اشیای سود مند دوباره به کار گرفته شده اند.

بازیافت در موارد مختلفی سودمند است :

- استفاده از مواد خام جدید کاهش می یابد.

- چنانچه فلزات بازیافت شوند ، نیازی به استخراج فلزات جدید از زمین نیست . این به آن معنا است که تا زمانی که در آینده واقعا به این مواد معدنی احتیاج پیدا نکرده ایم ، آن ها می توانند در زمین و به این صورت حفظ شوند.

انرژی لازم برای استخراج منابع و معادن طبیعت بسیار زیاد است . از طرف دیگر مقدار فراوانی انرژی برای تولید منابع به کار گرفته شده است. به کمک بازیافت انرژی ها ذخیره می شوند. مثلا جمع آوری قطعات فلزی و ذوب آنها برای استفاده مجدد نسبت به تشکیل آن ها در طبیعت ، استخراج و تولید آن ها به انرژی کمتری نیاز دارند.

- بازیافت از بسیاری از آلودگی های محیطی جلوگیری می کند . برخی زباله ها ، بو ، گازهای قابل اشتعال و ترکیب های شیمیایی سمی دارند که می توانند وارد آب ، خاک و هوا شوند. روش های معمول مثل دفع زباله نمی تواند از بسیاری از خطرات جلوگیری کند . این نوع آلودگی ها ممکن است برای انسان و سایر جانوران و گیاهان مشکلات جدی ایجاد نمایند.

بازیافت موادی که باید از کشورهای دیگر وارد شوند ، باعث صرفه جویی در هزینه می شوند.

منافع – اقتصادی بازیافت به خصوص در زمینه فلزاتی مثل آلومینیوم بسیار قابل توجه است.

فعالیت صفحه 152

فیلتر هایی که دارای ترکیبات آهک هستند ،گوگرد (گوگرد دی اکسید )موجوددر گاز های کارخانه ای اسیدی را جذب می کنند . به کمک این فیلتر ها ،دوده و ذرات جامد را نیز می توان جذب نمود . در این حالت آلودگی های اسیدی هوا کاهش می یابد .

استفاده از وسایل نقلیه ی عمومی در شرایطی که امکانات لازم برای این کار به خوبی و درستی فراهم شده باشد ،باعث استفاده ی کمتر از خود روهای شخصی می شود در این حالت مقدار گاز های آلاینده هوا که برخی از آنها ترکیبات اسیدی تولید می کنند کاهش می یابد .از طرف دیگر استفاده از مبدل های کاتالیزگر در لوله های اگزوز اتومبیل ها باعث کاهش نیتروژن اکسید می شود ،که خود سهم بسزایی در کمتر شدن ترکیبات اسیدی هوا دارد.

- استفاده از انرژی های جایگزین سوخت های فسیلی باعث کاهش گازهای سمی ناشی از احتراق این سوخت ها می گردد حتی سوخت های فسیلی مثل گاز طبیعی آلایندگی کمتری نسبت به زغال سنگ ، نفت و بنزین دارند. انرژی خورشیدی و انرژی باد توسط پیل های خورشیدی و توربین های بادی به کار گرفته شده و انرژی حاصل از آن ها در زمینه های مختلفی استفاده می شود.

فرآیند تولید انرژی هسته ای مانند انرژی حاصل از سوخت های فسیلی باعث ایجاد گازهایی که میزان ترکیبات اسیدی هوا را زیاد می کنند نمی شود. اما نیروگاه های هسته ای نیز آلودگی های محیطی فراوانی مثل تولید زباله های هسته ای و تغییرات گرمایی آب ها دارند . امروزه تلاش دانشمندان روی یافتن راهی برای استفاده از هیدروژن به جای مواد رادیواکتیو در نیروگاه های هسته ای متمرکز شده است تا تولید انرژی بدون ایجاد مشکلات زیست محیطی انجام شود.

بحث کنید صفحه 154

استفاده از چنین حشره کش هایی باعث نابودی برخی از مصرف کننده های زنجیره های غذایی می شود. در این حالت ، تعداد جاندارانی که به این صورت منابع غذایی شان کم شده ، کاهش یافته اند و تعداد آنهایی که دشمن طبیعی خود را از دست داده اند ، افزایش می یابد . این وضعیت زنجیره های غذایی را به هم ریخته ، توازن طبیعت را از بین می برد.

در مورد ددت پیدا شدن آن در کبد پنگوئن های قطب جنوب در دهه 60 میلادی بحث زیادی را برانگیخت. سرانجام مشخص شد این ماده که هرگز در اقیانوس منجمد شمالی استفاده نشده شده بود ، از طریق زنجیره های غذایی به آن سر زمین راه یافته است. این سم در مزرعه ها برای از بین بردن حشرات آفت ، روی محصولات پاشیده می شد. مقداری از آن نیز به زمین های غیر زراعی رفته ، وارد رودخانه ها شده است. سپس با حل شدن در آب رودخانه ها وارد دریاها شده است. سر انجام مقداری از آن را ماهیها مصرف کرده اند که غذای پنگوئن های قطب جنوب بوده اند. بدین ترتیب ددت به کبد پنگوئن ها راه پیدا کرده است.

 

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٠/۳/٧ توسط فرزاد موذن زاده
تمامي حقوق اين وبلاگ محفوظ است | طراحي : پيچک
فال حافظ